Proverbs.

Over a thousand Rwandan proverbs, filed A to Z.

Today

Umuvandimwe wa kure arutwa n'umuturanyi.

A distant brother is less valuable than a neighbour.

The people closest to you physically (your neighbours and community) are often the ones who will help you first in times of need.

1234 proverbs

B Proverbs under B 135

Babajije inyamanza bati: ko ufite ukuguru gutoya? Iti: na ko nagukesheje Rusengo, Semugeshi arenda kukubazamo ubwato! Babona Isha itamba bagata urwo bambaye. Babonye umwezi bagira ngo bwakeye. Babwiye impyisi bati: urakabona amaraso yuzuye akanwa, iti nabonye n'agacagase! Bati: amayira yapfuye, iti; nsanzwe ngenda nijoro! Babwiye umubembe bati: kirazira, ati: ko Nyakwigendera yishe intungura nanjye nkica inyamanza byadutwaye iki? Babwiye umubembe bati: ko wacanye inkwi zo ku gituro, ati: ko nazicanye nabaye iki? Babwiye umugabo bati; ko ukandagira imigendo, ati; ahoga Birenge ni wowe ubwirwa. Bagabobarabona yahamagaye urupfu ngo nirugaruke rumurarire. Bagabobarabona yahetse ihene iramuruma, ayishyize hasi iramusiga, ati: u Rwanda rwampaze nanjye ngahata inzira ibirenge. Bagabobarabona yambutse uruzi uruhu rwe rugwamo, ati: ruramaze rwari rurariwe kumeswa. Bagabobarabona yasabiye Misozirakinga, amushyingira Mazaratwikiye, ati: ako utazi kaba munsi y'umukingo. Bagabobarabona yashatse Ntacyamuturukira, babyarana Ayurugo-ruzanye. Bagaragaza ba Bagaragaza ati; aho abato bari bararyimara. Bagarira yose ntuzi irizera n'irizarumba. Bagira umutima nka Nyiramutega uteka imbuto yo mu ihembe. Bagize ngo Birimbi araroga, ati: bizi inda yanjye. Bagukoye Rugari wiyongereraho Rugarama. Bahana umushire. Bajya baca umugani ngo ambuka rwarakamye. Bakingira ba Mujinya yahamagaye urupfu ngo ruze rurarire mwene nyina. Bakubise nyir'uruhara, nyir'imvi ati: bene ubusembwa batashye. Bakunda inkwi bakanga umushenyi. Bamenya icyo yishe ntibamenya icyo ikijije. Bamuhaye Vunja na we yiha (yiyongereraho) Ubuyaza. Banegura ibyigondoye umuhoro ukarakara. Banegurana ari inege ba nenge itirora. Bankora ku nda nkaramukwa. Barabe bake beza bakebesha. Barabona yahamagaye urupfu ngo rumurarire mu bana. Barayora yaguye i Bujinja (agiye kugaruza umwite umwambi). Barihamagara (Barihamagarira) yariye umwenda w'inkuba. Barihamagara yarihamagaye ngo urupfu niruze rumujyane. Barihamagara yasanze bashora, ati: nanjye nimunshore, baranuganuga, baramushora arirabura baramwica yo. Barihenda yagabye intizo. Barihenda yanyoye urubu. Barucira kasha rukica cyasha. Barya inkuru batazi guhara. Basekana imbereka. Basekana imbereka ni imbwa ya Rwamurima. Basekana rukoba bahetse rukobora. Baseka umupfu na we akiseka. Bashahuye imbwa iti: si amabya nkize. Bashimira mu iriro ntugaye icyo utaramenya ngo urire utaramenya uwapfuye. Batanga bahemutse ni inkongoro ya Biheko. Bati: abo kwa Bice murasangwe! Bati: bwa buryaga ntakahacaga! Bati: abo kwa Butarataza muratege abajura, ati: bwa burya ntibahace. Bati: amayira yapfuye, impyisi iti: ni hahandi nari nsanzwe ngenda nijoro. Bati: cyura amashyo Mwungeri w'inzovu, ati: mbabariye uzaragira ejo. Bati: gahanga wazize iki? Ati: nazize urw'abagabo, ariko wowe uzazira ururimi rwawe. Bati: gikeri utahe n'intashya, kiti: mpuriye he n'ibiguruka? Bati: gikeri utahe n'intashya, kiti: ngenze nte n'ibiguruka? Bati: gira amashyo Mwungeri w'inzovu, ati: mbabariye uzaragira ejo. Bati: gishwi urabyina nabi, kiti: mwanyerekera ni yo nkihagera. Bati: hangira Ruhubira, ati: itarabagwa natungwaga n'iki? Bati: hangira Ruhubira, ati: itaragwa naryaga iki? Bati: hindukira musumbakazi, ati: ni cyo cyanzanye. Bati: kamwa musheru, iti: n'ayo nkamwa yose ndajiginywa. Bati: Kanyamanza (nyamanza) ko ugira akaguru gatoya? iti: na ko ngakesha Rusengo, kuko Rusenzi yari yavuze ngo bazakabazemo ubwato bwo kwambukirizamo umuhozi. Bati: mbe mugabo aka umwana inkota; ati: ay'ejo yarankanze ndagira ngo turwane. Bati: mbe Nyirarunyonga ko unnyana inkota? Ati: intambara y'amabyi inyigeze kabiri. Bati: mubembe kirazira, ati; ko nabikoze na Nyamwigendaho byantwaye iki? Bati: mwene Nyarindi yamennye ingoma, bati: n'aho yazimena yazihagamo. Bati: Nyakabwa nyoko yarahiye, ati: no gushya yashya nasize yota butindi. Bati; nyamanza kuki utona amasaka? Iti: akambonwa k'i Rwanda ni ko cyaga. Bati: Nyiramwumva nabi umugabo wawe imbogo yamwishe, ati: ndabizi arayizana mugabo wa mama. Bati: Sagaga igituma udasigariza umugaragu wawe ni iki? Ati: mu nda ni kure. Bati: Semuhanuka Imana yeze ngo tabara, ati: murabe mwejeje n'uko ndibubakundire. Bati wa mugabo we kwikorera umupfu uri umwe? Ati: uwamumfashije ni uyu! Batotana batimenyabo mi nu ati. Bavuga ibigondoye umuhoro ukarakarage. Bavuga ibigoramye imihoro ikarakara. Bavuga irihe ni umwana w'umunyarwanda. Bazibona imivumu, ni agacuma kanjye. Bazibona imivumu, ntibazibone imigenzo. Bazirunge zange zibe isogo. Benda ntagira n'umwana Bikoko. Bene amazuru ntibaburana n'ibya nyuma. Bene amenyo yera baraseka. Bene Imana basura barwaye. Bene imigisha basura barwaye. Bene imitsima bayitsimbayeho. Bene inka nke banga inyama. Beteta bajya he, ni uburo bw'i Nduga. Biburiye ibiri mahembe, nkanswe ibiri inkungu. Bigangura bya Biguma ahuye n'uwikoreye umuzinga, ati: amashyo uwikoreye umuzinga! ati: amashongore uwiteye akazana atazi akazaza ejo. Bigangura bya Biguma ahuye n'uwikoreye umuzinga, ati: amashyo uwikoreye umuzinga! ati: amashongore uwiteye umugabo. Bigangura bya Biguma, ati: jyewe wabonye uko iminsi igira umugabo, nimpamagara sinzayitaba. Bigirankana bya Nirwange, bamubwiye kuzana ifuni yo guhamba shebuja, ati: mwayimubaza we uzi aho yayibitse. Bigira nkana bya Nirwange, bati: jya kuvoma barike, ati: nimumpe uwanjye ngende nywurumanga! Bigirankana bya Nirwange yabwiye umugore abonye inzu ihiye, ati: jya gusasa niryamire, ntawe uzimya uwatse. Biguma bigeze ku munwa (umugani w'impyisi n'ihene). Binego by'umwanzi arabandwa ntavunura. Binumbiri yagwiriye insina ati: wowe nyirabayazana. Binumbiri yagwiriye insina baramuseka, ati: nasekwa n'utararuteye. Birabe ibyuya ntibibe amaraso. Biramurega bya Muragira baramubwiye bati: jya kuvoma, ati; uwanjye nibawumpe ngende nywurumanga. Bisakarirwa bizavirwa. Bishya bishyira Bishyito. Biza byirabura, bikaza byera, bigaturwa umwami (igitoki-urwagwa). Bona byinshi iraguma. Bucya bwitwa ejo. Bucyana ayandi. Bucya zihindura imirishyo. Bugingo bucya bwitwa ejo. Buhigiri asiga avuze. Buhoro buhoro bugeza umuhovu ku mugezi. Buhoro buhoro ni rwo rugendo. Buhunyuhunyu bwa Buhunyege yakubise ubuzuru hasi ati: u Rwanda ruramparurutswe. Buhunyuhunyu bwa Buhunyeri arariye Buhuryamye amuzimanira inuma ati: ngukenze iryo. Buhurihuri yahonze ubwinyo mu nzira ati: murindi yanga uwo buriranye. Bukorikori bwa Nzikoraho yakoze icyo adashoboye. Bukorikori bwa Nzikoraho yakubise inkoni ku ibuye ati: narebaga ko riboze. Bumpurugutu bwa Bunzinya bati: kwugarira wicaye? ati ni ukugira ngo ndebe akanjye n'ubute. Bunzuguru bwa Bunzinya akubise akabuno mu nzira, ati: u Rwanda rurampararutse ngahata inzira ibirenge! Bunzuguru bwa Bunzinya akubise ubuzuru hasi, ati: u Rwanda rwampaze! Burya nta wanga kugawa ngo abure n'uwamugaya. Burya nta wanga kwigaya. Burya si buno. Bushya aho busigaye. Butare bwa Ngayubwiko ati: ntawe useka inero bucya bahura. Butindi bwa nanga amabwire yatereye agasozi karamunanira, ati: aho agasani kankurikiraniye agasozi ntikakimfa agasoni. Bwengebuke yaririye Baributsa. Bwengebuke yishe uwamuhoreraga. Bwenge bwa Mugani bamurashe umwambi ku kaboko, ati: bano si ababisha ni inkengesha! Bwira ijogo (igicucu) ryawe imyenge y'undi itore (yumve). Bwiruko ni we bwirukiro (si we bwirukiro). Bwitirirwa umwana bugatera nyina akabondo. Byabara umusazi (usara). Byabaye urw'inzoka n'umugenzi. Byagaze iruta byabuze. Byageze i wa Ndabaga (umugani wa Ndabaga). Byakaburiye n'abazima nkanswe abazimu. Byakaburiye n'ibiri mahembe nkanswe ibiri nkungu. Byamurenga bya Muragira bati: inzu irahiye, ati: nimusase ndyame. Byombi biraguma (iraguma).